Ayak Burkulması Nedir? Ayak Burkulması Çeşitleri Nelerdir?

Yayınlanma Tarihi: 29 Eylül 2025

Güncellenme Tarihi: 12 Aralık 2025

Ayak burkulması, günlük yaşamda veya spor sırasında sıkça karşılaşılan, ayak bileği ligamentlerinin ani bir hareketle gerilmesi veya yırtılmasıdır. Ağrı, şişme ve hareket kısıtlılığı gibi ayak burkulması belirtileriyle ortaya çıkar. Hafif (1. derece) burkulmalardan ciddi (3. derece) yırtıklara kadar çeşitlenir. Samsun da Doç.Dr.Ömer Bozduman ayak burkulma tedavisi etkili sonuçlarla ön plandadır. Erken müdahale, ayak bileği burkulması komplikasyonlarını önler, hızlı iyileşme sağlar.[1][2]

Ayak Burkulması Nedir?

Ayak burkulması, ayak bileği ligamentlerinin aşırı gerilmesi veya yırtılması sonucu oluşan yaygın bir kas-iskelet sistemi yaralanmasıdır. Ayak bileği, tibia, fibula ve talus kemiklerinin oluşturduğu karmaşık bir eklemdir; ligamentler bu kemikleri bir arada tutarak stabilite sağlar. Burkulma, bu bağların ani bir zorlanma ile hasar görmesiyle meydana gelir ve genellikle lateral (dış) ligamentleri etkiler, bu nedenle ayak bilek burkulması olarak da adlandırılır. Ayak bileği burkulması belirtileri arasında ağrı, şişme, morarma ve hareket kısıtlılığı öne çıkar. Bu yaralanma, tüm kas-iskelet yaralanmalarının yaklaşık %15-20’sini oluşturur ve özellikle sporcularda sık görülür, basketbol ve futbol gibi aktivitelerde %25 oranında ortaya çıkar.[3] En sık etkilenen yapı, anterior talofibular ligament (ATFL) olup, bunu kalsaneofibular ligament (CFL) izler.[4]

Yüksek (sindesmotik) burkulmalar, tibia ve fibula arasındaki sindesmotik bağları hedefler ve daha ciddi olup iyileşmesi daha uzun sürebilir. Bu tip burkulmalar, genellikle rotasyonel travmalar sonucu oluşur ve temas sporlarında yaygındır.[5] Samsun ayak burkulma tedavisi, modern teşhis yöntemleri ve multidisipliner yaklaşımlarla bu sorunu etkili bir şekilde yönetir, özellikle Doç.Dr.Ömer Bozduman yüksek başarı oranları sunar. Ayak burkulması, doğru tedavi edilmezse kronik instabiliteye veya tekrarlayan burkulmalara yol açabilir; bu nedenle erken müdahale kritik öneme sahiptir.[6]

Ayak Burkulması Nasıl Oluşur?

Ayak burkulması, ayak bileğinin doğal hareket sınırlarının ötesine zorlanmasıyla meydana gelir. Bu durum, ani yön değişimleri, dengesiz yüzeylerde yürüme, düşme veya yanlış basma gibi olaylarla tetiklenir. Spor aktiviteleri, özellikle basketbol, futbol, voleybol ve koşu, ayak bileği burkulması için yüksek risk taşır; sporla ilişkili yaralanmaların %25’ini oluşturur.[3] Inversion (içe dönme) hareketi, lateral ligament burkulmalarının %85’ini oluştururken, eversion (dışa dönme) daha az yaygındır ve medial ligamentleri etkiler. Yüksek burkulmalar, tibia ve fibula arasındaki sindesmotik bağların rotasyonel travmaya maruz kalmasıyla ortaya çıkar, genellikle futbol veya ragbi gibi temas sporlarında görülür.[5]

Ayak burkulması ve şişmesi, hasarlı ligament çevresinde sıvı birikimi sonucu gelişir; ayak burkulması morarma ise mikro kanamalardan kaynaklanır. Risk faktörleri arasında zayıf kas gücü, yetersiz ısınma, uygunsuz ayakkabı seçimi ve obezite yer alır. Örneğin, yüksek topuklu veya destek eksikliği olan ayakkabılar, burkulma riskini %30 artırabilir.[6] Ayrıca, önceki burkulma öyküsü, ligamentlerin zayıflaması nedeniyle yeniden yaralanma riskini %50’ye kadar yükseltir.[6] Samsun’da, uzman ortopedistler, bu risk faktörlerini değerlendirerek kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturur.

Burkulmaya Neden Olan Hareketler Nelerdir?

Burkulmaya neden olan hareketler arasında ani sıçramalar, hızlı yön değişimleri, dengesiz inişler ve engebeli zeminlerde yürüme yer alır. Basketbolda zıpladıktan sonra yanlış basma (%40 vaka), koşuda ani durma veya kaygan zeminlerde kayma sık görülür.[3] Eversion, temas sporlarında rakip oyuncunun temasıyla oluşabilir; örneğin, futbol maçlarında yanlış bir tackle. Zayıf peroneal kaslar, yetersiz ısınma veya düşük tabanlı ayakkabılar riski artırır. Çalışmalara göre, düz tabanlık veya yüksek kavisli ayak yapısı olan bireylerde burkulma riski %20 daha yüksektir.[6] Ayrıca, yorgunluk veya dikkatsizlik, koordinasyon kaybına yol açarak burkulmayı tetikleyebilir.

Ayak Burkulması Çeşitleri Nelerdir?

Ayak burkulmaları, konum ve şiddete göre sınıflandırılır. Düşük (lateral) burkulmalar, dış ligamentleri (ATFL, CFL) etkiler ve tüm vakaların %85’ini oluşturur. Yüksek (sindesmotik) burkulmalar, tibia-fibula arasındaki bağları hedefler ve daha uzun iyileşme gerektirir. Ayak burkulması dereceleri, hasarın şiddetine göre üçe ayrılır: 1. derece (hafif), 2. derece (orta) ve 3. derece (şiddetli). Her derece, tedavi yaklaşımını ve iyileşme süresini belirler.[4][7]

1. Derece Ayak Burkulması

1. derece ayak burkulması, ligamentlerde hafif gerilme veya mikro yırtıklarla karakterizedir. Ayak burkulması belirtileri arasında minimal ağrı, hafif şişme ve normal hareket kabiliyeti bulunur. Hastalar genellikle yürüyebilir, ancak hafif bir topallama olabilir. RICE (rest, ice, compression, elevation) yöntemiyle 1-3 haftada iyileşir.[1][8] Komplikasyon riski düşüktür (%5’ten az); erken egzersizle tam iyileşme sağlanır.[2]

2. Derece Ayak Burkulması

1. derece ayak burkulması, ligamentlerde kısmi yırtılma içerir. Orta düzey ağrı, belirgin ayak burkulması şişmesi ve morarma görülür; eklemde hafif instabilite oluşur. Yürümek zordur, koltuk değneği gerekebilir. Tedavi, RICE ve fonksiyonel destekle 4-6 hafta sürer.[1][9] Fizik tedavi, instabiliteyi %30 azaltır; yetersiz tedavi kronik sorunlara yol açabilir.[7]

3. Derece Ayak Burkulması

1. derece ayak burkulması, tam ligament yırtılmasıyla sonuçlanır. Şiddetli ağrı, ayak burkulması morarma ve ciddi şişme eşlik eder; eklem instabilitesi belirgindir, yürüme imkansızdır. Yüksek burkulmalar bu kategoride sık görülür. Tedavi, kısa süreli immobilizasyon (1-2 hafta) ve yoğun fizik tedavi içerir; cerrahi nadirdir ancak sporcularda düşünülebilir. İyileşme 8-12 hafta alır, %20-40 kronik instabilite riski taşır.[5][9]

Ayak Burkulmasının Belirtileri Nelerdir?

Ayak burkulması belirtileri, derecesine göre değişir. Yaygın semptomlar: ani ağrı (özellikle lateral bölgede), hızlı şişme, morarma, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı. 1. derecede hafif ağrı ve şişme, 2. derecede orta düzey ağrı ve instabilite, 3. derecede ise şiddetli ağrı ve eklem deformitesi görülür. Yüksek burkulmalarda kalf ağrısı ve rotasyonla artan hassasiyet tipiktir. Ayak bileği burkulması belirtileri, sinir hasarında uyuşma veya karıncalanma içerebilir. Çalışmalar, semptomların 24-48 saatte zirve yaptığını gösterir.[1][6] Ayak burkulması ve şişmesi, sıvı birikimiyle oluşurken, morarma mikro kanamalardan kaynaklanır. Persiste semptomlar kırık veya ciddi hasar göstergesi olabilir.

Ayak Burkulması Nasıl Geçer?

Ayak burkulması tedavisi, derecesine bağlıdır. İlk adım, RICE protokolüdür: dinlenme (48-72 saat), buz (20 dakikalık seanslar, saatte bir), kompresyon (elastik bandaj) ve elevasyon (ayak kalp seviyesinde). NSAID’ler (ibuprofen, 400-600 mg) ağrıyı azaltır. 2-3. derecede, fonksiyonel destek (brace) önerilir; bu, iyileşme süresini %20 kısaltır. Fizik tedavi, 2. haftadan itibaren propriyosepsiyonu güçlendirir.[1][7] Cerrahi, yalnızca %1-2 vakada (genellikle sporcularda) gerekir; örneğin, sindesmotik instabilitede vida fiksasyonu.[9] Samsun ayak burkulma tedavisi, multidisipliner yaklaşımla hızlı sonuçlar sunar.

Ayak Burkulması Kaç Günde Geçer?

1. derece burkulmalar 7-21 günde, 2. derece 4-6 haftada, 3. derece 8-12 haftada iyileşir. Yüksek burkulmalar 6-12 hafta sürebilir. Erken mobilizasyon, iyileşmeyi 1-2 hafta hızlandırır; yaşlı hastalarda süreç %20 uzayabilir. Çalışmalar, erken fizik tedavinin iyileşme süresini %15-20 azalttığını gösterir.[5][8]

Ayak Burkulması Ne İyi Gelir?

RICE yöntemi, ilk 48 saatte en etkilidir; buz, şişmeyi %30 azaltır. NSAID’ler ağrıyı hafifletir. Fizik tedavi, propriyosepsiyonu güçlendirir; denge tahtası egzersizleri reinjury’yi %40 önler. Kontrollü masaj, 48 saat sonrası dolaşımı artırır. Epsom tuzu banyosu gibi ev yöntemleri destekleyici olabilir, ancak kanıt sınırlıdır.[1][10] Bitkisel kremler (arnika) bazı hastalarda rahatlama sağlar, ancak etkinlikleri tartışmalıdır.[10] Hidrasyon ve dengeli beslenme, doku onarımını destekler.

Ayak Burkulması Nasıl Anlaşılır?

Tanı, fiziksel muayene ve öyküyle başlar. Ottawa Ayak Kuralları, kırığı dışlamak için kullanılır: malleol kemiğinde hassasiyet veya 4 adım yürüyememe röntgen gerektirir. Yüksek burkulma için squeeze testi yapılır; pozitifse kalf ağrısı ortaya çıkar. MRI veya ultrason, 2-3. derecede ligament hasarını doğrular.[4][6] Ayak burkulma tedavisi, ileri görüntüleme (MRI) ile doğru teşhis sunar. Stres testleri, eklem laxity’sini değerlendirir.

Ayak Burkulması Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tedavi, konservatif yaklaşımlara odaklanır: RICE, NSAID’ler, brace ve fizik tedavi. 2-3. derecede, kısa süreli immobilizasyon (1-2 hafta) sonrası mobilizasyon önerilir. Cerrahi, sindesmotik instabilitede nadiren gerekir (<%2). Fonksiyonel tedavi, immobilizasyona üstün olup iyileşmeyi %20 hızlandırır.[7][9]

Ayak Burkulması Fizik Tedavi Süreci

Fizik tedavi, 2. haftada başlar; izometrik egzersizler (ayak parmak kıvırma, 3×10), ardından denge tahtası ve direnç bantları (eversiyon, 2×15) kullanılır. Haftada 3 kez 20 dakikalık seanslar, stabiliteyi %80 artırır. Yüksek burkulmalarda, sindesmotik stabilite için spesifik egzersizler eklenir. Çalışmalar, nöromüsküler eğitimin reinjury’yi yarıya indirdiğini gösterir.[1][10] Kalf germe ve propriyosepsiyon egzersizleri, uzun vadeli iyileşmeyi destekler.

Ayak Burkulmasında Yapılan Hatalar Nelerdir?

Yaygın hatalar: erken ağırlık verme, yetersiz immobilizasyon, uygun olmayan ayakkabı kullanımı ve fizik tedaviyi atlama. Alkol tüketimi veya sıcak uygulama, şişmeyi artırır. Uzun süreli koltuk değneği kullanımı kas atrofisine neden olabilir. Erken spora dönüş, reinjury riskini %50 artırır.[2][8] Agresif masaj veya sıcak kompres, ilk 48 saatte zarar verebilir.

Ayak Burkulmasından Korunma Yolları Nelerdir?

Peroneal kas güçlendirme (lateral sıçramalar, 3×10), uygun ayakkabı, bantlama ve denge eğitimi reinjury’yi %50 azaltır. BMI <25 tutulmalı, ısınma yapılmalı. Düz tabanlar için ortez önerilir. Çalışmalar, denge tahtası eğitiminin haftada 2 kez uygulanmasının etkili olduğunu gösterir.[6][7] Sporcularda kinezyolojik bantlama, burkulma riskini %30 azaltır.

Ayak Burkulmasında Risk Faktörleri Nelerdir?

Risk faktörleri: önceki burkulma (%50 risk artışı), zayıf kaslar, yetersiz ayakkabı, obezite ve düz tabanlık. Sporcularda pivot hareketleri, genel popülasyonda engebeli zeminler öne çıkar. Kadınlar, erkeklere göre %25 daha fazla risk altındadır.[3][6] Kronik instabilite, yetersiz tedavi sonrası %30 oranında gelişir.

Ayak Burkulması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ayak burkulması en hızlı nasıl geçer?

RICE, NSAID’ler ve erken fizik tedavi en hızlı iyileşmeyi sağlar; buz, şişmeyi 24-48 saatte %30 azaltır.[1]

Ayak burkulması kaç gün geçer?

1. derece 7-21 gün, 2. derece 4-6 hafta, 3. derece 8-12 hafta.[5]

Ayak burkulması ne zaman tehlikeli?

Yürüyememe, deformite, uyuşma veya 48 saat sonrası şişme kırık veya ciddi hasar belirtisi; acil doktora başvurulmalı.[2]

Burkulan ayağa masaj yapılır mı?

Kontrollü, hafif masaj 48 saat sonrası dolaşımı artırır; erken veya agresif masaj zarar verebilir.[10]

Özetle, ayak burkulması, doğru tedaviyle hızlıca iyileşir. Samsun ayak burkulma tedavisi, uzman yaklaşımla etkili sonuçlar sunar.

Kaynaklar

1. Pourkazemi F, et al. Acute Ankle Sprain Management: An Umbrella Review of Systematic Reviews. J Athl Train. 2022;57(7):669-682. PMID: 35040989.
2. Mailly M, et al. Management and treatment of ankle sprain according to clinical practice guidelines: A PRISMA systematic review. Medicine (Baltimore). 2022;101(42):e31124. PMID: 36281183.
3. Fong DT, et al. A systematic review on ankle injury and ankle sprain in sports. Sports Med. 2007;37(1):73-94. PMID: 17190537.
4. Seah R, Mani-Babu S. Managing ankle sprains in primary care: what is best practice? A systematic review of the last 10 years of evidence. BMJ Open. 2011;1(4):e000033. PMID: 22021845.
5. Hockenbury RT, et al. Acute Ankle Sprain. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. PMID: NBK459212.
6. Hupperets MD, et al. Effect of unsupervised home exercise versus supervised home exercise on ankle stability in patients with ankle instability: a randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2011;39(8):1674-1683. PMID: 21555518.
7. Zhang Y, et al. Conservative Treatment for Acute Ankle Sprain: A Systematic Review. Orthop J Sports Med. 2020;8(9):2325967120955070. PMID: 33062718.
8. Arnold BL, et al. Overview: Ankle sprains. In: InformedHealth.org. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2022. PMID: NBK279552.
9. Papalia R, et al. Evidence-based treatment choices for acute lateral ankle sprain. J Biol Regul Homeost Agents. 2022;36(2):319-331. PMID: 35363336.
10. Doherty C, et al. Exercise for the Treatment of Ankle Sprain: A Review of Clinical Effectiveness and Guidelines. Ottawa (ON): Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health; 2020. PMID: NBK563007.