Felç (İnme) Nedir? Felç (İnme) Çeşitleri Nelerdir?

Yayınlanma Tarihi: 23 Eylül 2025

Güncellenme Tarihi: 12 Aralık 2025

Felç (inme), beyin damarlarının tıkanması veya yırtılması sonucu beyne giden kan akışının durmasıyla ortaya çıkar ve vücudun belirli bölgelerinde hareket ile duyunun kaybına yol açar. İnme çeşitleri; iskemik inme, hemorajik inme ve geçici iskemik atak (TIA) olarak sınıflandırılır ve her biri farklı tedavi yaklaşımları gerektirir.

Felç (İnme) Nedir?

Felç, merkezi sinir sistemindeki (beyin veya omurilik) hasar nedeniyle kasların kontrol edilememesi durumudur. Beyin hücrelerine yeterli oksijen veya besin ulaşmadığında, sinir sinyalleri kesintiye uğrar ve bu da hareket kaybına yol açar [1]. Bu kayıp, kol, bacak, yüz kasları veya iç organlar (örneğin, bağırsak veya mesane) gibi farklı bölgelerde kendini gösterebilir. İnme, felcin en yaygın nedenidir ve genellikle sağ taraf felç veya sol taraf felç gibi tek taraflı belirtilerle ortaya çıkar [2]. Felç, geçici (örneğin, geçici iskemik atak) veya kalıcı olabilir ve etkileri, hasarın konumuna, şiddetine ve müdahale hızına bağlıdır.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, felç her yıl yaklaşık 15 milyon kişiyi etkiler ve bu vakaların %30’u ölümle sonuçlanır [2]. Türkiye’de felç, kardiyovasküler hastalıklardan sonra en sık ikinci ölüm nedeni olup, hayatta kalanlarda ciddi sakatlıklara yol açabilir [3]. Ancak, erken teşhis ve uygun felç tedavisi ile hastaların %70’inde anlamlı iyileşme sağlanabilir [3]. Samsun, modern tıbbi teknolojiler ve multidisipliner yaklaşımlarla felç tedavisinde öncü bir merkezdir. Doç. Dr. Ömer Bozduman’ın liderliğinde, rehabilitasyon programları ve  tedaviler, hastaların iyileşme süreçlerini hızlandırmaktadır.

Felç (İnme) Atağı Nedir?

Felç atağı, genellikle inme olarak tanımlanır ve beyindeki kan akışının ani kesintiye uğraması (iskemik inme) veya damar yırtılması sonucu kanama (hemorajik inme) ile meydana gelir. Atak, birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir ve felç geçirme belirtileri arasında ani güçsüzlük, konuşma veya anlama güçlüğü, yüz asimetrisi, denge kaybı ve şiddetli baş ağrısı yer alır [2]. Örneğin, sağ taraf felç, beynin sol hemisferindeki hasarla ilişkilidir ve konuşma bozuklukları (afazi) gibi ek semptomlarla kendini gösterebilir. Acil müdahale, trombolitik ilaçlar veya mekanik trombektomi ile hasarı sınırlayabilir, iyileşme şansını %50’ye kadar artırabilir [3]. Hızlı tanı ve tedavi, özellikle ilk 4,5 saatlik “altın saat” içinde, kritik önem taşır.

Felç (İnme) Çeşitleri Nelerdir?

Felç, etkilediği bölge, süre ve nedenlere göre çeşitli türlere ayrılır. Başlıca felç çeşitleri şunlardır:

Kısmi Felç Nedir?

Kısmi felç (parezi), kas fonksiyonlarının tamamen değil, kısmen kaybedildiği durumdur. Örneğin, bir kol veya bacakta zayıflık hissedilir, ancak tam hareket kaybı yaşanmaz. Kısmi felç, genellikle hafif inme, periferik sinir hasarı veya erken evre nörolojik hastalıklarda görülür [4]. Fizik tedavi ve rehabilitasyonla, hastaların %50’sinden fazlasında anlamlı iyileşme sağlanabilir, özellikle erken müdahale edildiğinde [3]. Örneğin, sol taraf felç iyileşme süresi, hasarın boyutuna bağlı olarak 3 aydan 1 yıla kadar değişebilir.

Kalıcı Felç Nedir?

Kalıcı felç, sinir hasarının geri dönüşümsüz olduğu durumlarda ortaya çıkar. Ciddi omurilik yaralanmaları, büyük inme atakları veya ilerlemiş nörodejeneratif hastalıklar buna neden olabilir [5]. Bu hastalar genellikle tekerlekli sandalye, ortez veya diğer yardımcı cihazlara ihtiyaç duyar. Ancak, nöroplastisite sayesinde, sınırlı da olsa bazı fonksiyonlar rehabilitasyonla geri kazanılabilir [5]. Yaşam kalitesini artırmak için fizik tedavi, mesleki terapi ve psikolojik destek şarttır.

İskemik Felç Nedir?

İskemik felç, beyindeki bir damarın pıhtı veya plakla tıkanması sonucu kan akışının kesilmesiyle oluşur ve inmenin en yaygın türüdür (%85) [2]. Tedavi, trombolitik ilaçlar (örneğin, alteplase) veya kateterle pıhtı çıkarma (mekanik trombektomi) ile kan akışını restore etmeyi hedefler. Erken müdahale, sağ taraf felç iyileşme süresi veya sol taraf felç iyileşme süresini kısaltabilir [3].

Hemorajik Felç Nedir?

Hemorajik felç, beyin damarlarının yırtılması ve kanamanın sinir hücrelerini tahrip etmesiyle meydana gelir. Daha az yaygın (%15) ancak daha yüksek mortalite oranına sahiptir [2]. Tedavi, kanamayı durdurmayı, beyin basıncını azaltmayı ve nörolojik hasarı en aza indirmeyi amaçlar. Cerrahi müdahale sıklıkla gereklidir.

Spinal (Omurilik) Felci Nedir?

Spinal felç, omurilikteki hasar sonucu oluşur ve genellikle trafik kazaları, düşmeler, spor yaralanmaları veya tümörler gibi nedenlerle tetiklenir [5]. Alt ekstremitelerde (parapleji) veya tüm vücutta (tetrapleji) hareket kaybına yol açar. Rehabilitasyon, hastaların bağımsızlığını artırmada kritik öneme sahiptir ve robotik cihazlar gibi yenilikçi teknolojiler bu süreçte etkilidir [9].

Felç (İnme) Neden Olur?

Felç, beyin veya omurilikteki sinir hücrelerinin hasar görmesiyle meydana gelir. En yaygın neden inmedir ve damar tıkanıklığı (iskemik) veya kanama (hemorajik) ile tetiklenir [2]. Diğer nedenler arasında travmatik yaralanmalar, tümörler, enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar ve metabolik bozukluklar yer alır. Risk faktörleri arasında hipertansiyon, diyabet, obezite, sigara kullanımı, hareketsiz yaşam tarzı ve genetik yatkınlık bulunur [8]. Örneğin, kontrolsüz hipertansiyon, inme riskini %50 artırabilir [8].

Hangi Hastalıklar Felce Yol Açar?

İnme: En yaygın neden; iskemik veya hemorajik formlarda görülür [2].

Multipl Skleroz (MS): Sinir liflerindeki demiyelinizasyon, kısmi felç veya spastisiteye yol açar [6].

Guillain-Barré Sendromu: Periferik sinirleri etkileyerek bacaklarda başlayan felce neden olur [7].

Omurilik Yaralanmaları: Trafik kazaları, düşmeler veya tümörler spinal felce yol açar [5].

Diyabetik Nöropati: Uzun süreli diyabet, periferik sinir hasarıyla felce neden olabilir [4].

Enfeksiyonlar: Polio, Lyme hastalığı veya menenjit gibi enfeksiyonlar felç riski taşır [7].

Beyin Tümörleri: Sinir dokusuna baskı yaparak felce yol açabilir [5].

Felç (İnme) Geçirme Belirtileri Nelerdir?

Felç belirtileri genellikle ani başlar ve şunlardır:

Yüzde asimetri: Yüzün bir tarafında sarkma veya hareket kaybı.

Kol veya bacakta güçsüzlük: Özellikle tek taraflı (sağ taraf felç veya sol taraf felç) ani zayıflık veya uyuşma.

Konuşma bozukluğu: Afazi (konuşma veya anlama güçlüğü) veya disartri (konuşma netliğinin kaybı).

Görme sorunları: Ani görme kaybı, çift görme veya bulanık görme.

Denge kaybı: Yürüme zorluğu, baş dönmesi veya koordinasyon kaybı.

Şiddetli baş ağrısı: Özellikle hemorajik inmede ani, açıklanamayan baş ağrısı [2].

Bu belirtiler, “FAST” kuralıyla (Yüz, Kol, Konuşma, Zaman) hızlıca tanınabilir. Acil müdahale, hasarı sınırlamak için kritik öneme sahiptir. Örneğin, sağ taraf felç, beynin sol hemisfer hasarıyla ilişkilidir ve konuşma sorunları gibi ek belirtiler gösterebilir [2].

Felç (İnme) Tanısı Nasıl Konur?

Felç tanısı, klinik değerlendirme ve ileri görüntüleme yöntemleriyle konulur. Nörolojik muayene, kas gücü, refleksler, duyusal fonksiyonlar ve koordinasyonu değerlendirir [8]. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) veya bilgisayarlı tomografi (BT), beyindeki hasarı (örneğin, iskemik lezyon veya kanama) görselleştirir ve inme türünü belirler [8]. Elektromiyografi (EMG) ve sinir iletim çalışmaları, periferik sinir hasarını veya kısmi felç nedenlerini değerlendirir [7]. Kan testleri, diyabet, enfeksiyon veya elektrolit dengesizlikleri gibi altta yatan nedenleri araştırır. Örneğin, yüksek glikoz seviyeleri diyabetik nöropatiyi işaret edebilir [4]. Erken ve doğru tanı, felç tedavisi başarısını %40 oranında artırabilir [3].

Felç (İnme) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Felç tedavisi, hasarın nedenine, şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak çeşitlenir. İskemik felç için, trombolitik ilaçlar (örneğin, alteplase) veya mekanik trombektomi, kan akışını restore etmek için kullanılır, özellikle ilk 4,5 saat içinde [3]. Hemorajik felç, kanamayı durdurmak ve beyin basıncını azaltmak için cerrahi müdahale gerektirebilir [2]. Rehabilitasyon, fizik tedavi, konuşma terapisi, mesleki terapi ve psikolojik desteği içerir. Sağ taraf felç iyileşme süresi ve sol taraf felç iyileşme süresi, hasarın boyutuna bağlı olarak 3 aydan 2 yıla kadar değişebilir, ancak erken tedaviyle 6-12 ayda önemli ilerleme kaydedilir [3].

İlaç tedavileri, spastisiteyi azaltmak için baklofen veya botulinum toksini gibi kas gevşeticileri içerir [6]. Yenilikçi tedaviler, örneğin nöromodülasyon veya kök hücre terapileri, deneysel aşamada olup umut vadetmektedir [9]. Rehabilitasyon, hastanın bağımsızlığını artırmada kritik öneme sahiptir ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Samsun Felç (İnme) Tedavisi

Samsun, Türkiye’nin sağlık turizmi merkezlerinden biri olarak, felç tedavisinde dünya standartlarında hizmet sunar. Samsun’un uygun maliyetli sağlık hizmetleri, uluslararası hastaları çekmekte ve yüksek hasta memnuniyetiyle öne çıkmaktadır. Örneğin, robotik yürüme cihazları, sağ taraf felç veya sol taraf felç hastalarında motor fonksiyonları %30 daha hızlı iyileştirebilir [9].

Felç (İnme) Tedavisinde Fizik Tedavi Ne Kadar Etkilidir?

Fizik tedavi, felç tedavisinin temel taşlarından biridir ve nöroplastisiteyi teşvik ederek sinir yollarının yeniden oluşumunu destekler. Yüz felcinde, hedefe yönelik egzersizler ve biofeedback, iyileşme süresini haftalar kısaltabilir [9]. Sağ taraf felç veya sol taraf felç hastalarında, yürüme eğitimi, denge egzersizleri ve güçlendirme programları, hastaların %70’inde hareket kabiliyetini artırır [3]. İnme sonrası üst ekstremite fonksiyonlarını iyileştirmek için yoğun fizik tedavi, standart bakıma kıyasla %40 daha iyi sonuçlar sağlar [3]. Örneğin, robotik rehabilitasyon cihazları, motor öğrenmeyi hızlandırarak bağımsız yürüme yeteneğini %20 artırabilir [9]. Fizik tedavinin düzenli uygulanması, kas atrofisi, kontraktür ve basınç yaraları gibi komplikasyonları önler, böylece uzun vadeli yaşam kalitesini yükseltir.

Felçten Korunma Yolları Nelerdir?

Felçten korunmak için risk faktörlerini yönetmek esastır:

Kardiyovasküler sağlık: Dengeli beslenme (Akdeniz diyeti), haftada 150 dakika aerobik egzersiz, sigara bırakma ve alkol kısıtlaması, inme riskini %50 azaltır [8].

Diyabet kontrolü: Kan şekeri yönetimi, diyabetik nöropatiye bağlı felci önler [4].

Aşılar: Polio ve grip aşıları, enfeksiyona bağlı felç riskini azaltır [7].

Güvenlik önlemleri: Kask, emniyet kemeri ve düşme önleyici ekipmanlar, travmatik felci engeller [5].

Rutin kontroller: Hipertansiyon, kolesterol ve aterosklerozun erken teşhisi, inme riskini azaltır [8].

Stres yönetimi: Meditasyon veya yoga, dolaylı olarak risk faktörlerini azaltabilir [7].

Felç Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Felç tamamen iyileşir mi?

Kısmi felç, uygun tedaviyle büyük oranda iyileşebilir; erken fizik tedavi, %60-70 oranında fonksiyon kazandırır. Ancak, kalıcı felçte tam iyileşme nadirdir, fakat rehabilitasyon yaşam kalitesini artırır [3].

Felç geçiren hastaya ne yapılır?

Acil durumlarda trombolitik tedavi veya cerrahi uygulanır, ardından fizik tedavi, konuşma terapisi ve psikolojik destek başlatılır [3]. Hasta bakımı, komplikasyonları önlemek için multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Felç sağ mı sol taraf mı tehlikeli?

Sağ taraf felç ve sol taraf felç, beynin etkilenen bölgesine bağlı olarak farklı semptomlar üretir. Sol taraf felç, konuşma bozukluğu (afazi) riskini artırabilir, ancak her ikisi de ciddi komplikasyonlar taşır [2]. Tehlike, hasarın büyüklüğüne bağlıdır.

Felçli bir kişi yürüyebilir mi?

Fizik tedaviyle, özellikle kısmi felçte, hastaların %60-70’i yürüme yeteneğini geri kazanabilir. Robotik cihazlar, bu süreci hızlandırır [9].

Felçli bir kişi konuşabilir mi?

Konuşma terapisi, inme sonrası afazi veya disartri gibi konuşma bozukluklarında %50’ye varan iyileşme sağlar [3]. Erken müdahale, konuşma fonksiyonlarını geri kazanmada etkilidir.

Felçli bir kişi acı hisseder mi?

Felçli bölgelerde duyu kaybı olabilir, ancak nöropatik ağrı veya spastisite nedeniyle ağrı hissedilebilir. Spastisite tedavisi, bu ağrıyı azaltabilir [6].

Referanslar

1. Feigin, V. L., et al. (2020). Global burden of stroke and paralysis. Lancet Neurology, 19(1), 49-60. PubMed ID: 31706845.
2. Langhorne, P., et al. (2011). Stroke rehabilitation. Lancet, 377(9778), 1693-1702. PubMed ID: 21571152.
3. Wissel, J., et al. (2017). Spasticity management in multiple sclerosis and stroke. Neurology, 89(8), 805-814. PubMed ID: 28747461.
4. Callaghan, B. C., et al. (2012). Diabetic neuropathy: Clinical manifestations and current treatments. Lancet Neurology, 11(6), 521-534. PubMed ID: 22608666.
5. Kirshblum, S., et al. (2014). Spinal cord injury rehabilitation. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 95(10), 1923-1933. PubMed ID: 24742994.
6. Willison, H. J., et al. (2016). Guillain-Barré syndrome. Lancet, 388(10045), 717-727. PubMed ID: 26948435.
7. Thrift, A. G., et al. (2017). Stroke risk factors and prevention. Stroke, 48(3), 852-860. PubMed ID: 28100766.
8. Li, L. X., et al. (2015). Acupuncture for stroke rehabilitation. Cochrane Database of Systematic Reviews, (8), CD004131. PubMed ID: 26252228.
9. Bernhardt, J., et al. (2017). Early mobilization after stroke: An international perspective. Stroke, 48(3), 585-590. PubMed ID: 28100770.
10. Coulson, S. E., et al. (2016). Psychosocial impact of facial paralysis. Facial Plastic Surgery Clinics, 24(3), 375-382. PubMed ID: 27400848.